sayina

Iphepha lokusebenza

Ukukhusela iNzululwazi ngamaxesha eNgxaki

IBhunga lezeNzululwazi laMazwe ngaMazwe libhengeza ukukhutshwa kopapasho lwalo kwangexesha, Ukukhusela iNzululwazi Ngamaxesha eNgxaki: Siyeka njani ukusabela, kwaye sisebenze ngakumbi?

Eli phepha elibanzi ngu Iziko lekamva leNzululwazi, itanki yokucinga ye-ISC, ijongana nemfuno engxamisekileyo yendlela entsha nesebenzayo yokukhusela isayensi kunye neengcali zayo ngexesha leentlekele zehlabathi. Ngeengxabano ezininzi ezisasazeka kwiindawo ezinkulu zejografi; ukwanda kwemozulu embi ngenxa yokutshintsha kwemozulu; kunye neengozi zendalo ezifana neenyikima kwiindawo ezingalungiselelwanga, le ngxelo intsha ithatha oko sikufundileyo kwiminyaka yakutshanje kwiinzame zethu ezihlangeneyo zokukhusela izazinzulu kunye namaziko ezenzululwazi ngamaxesha obunzima.

"Ngokucacileyo, le ngxelo iza ngexesha apho izikolo, iiyunivesithi, amaziko ophando kunye nezibhedlele, zonke iindawo ezikhuthaza ukuqhubela phambili kwemfundo kunye nophando lwezenzululwazi, ziye zaba ziindawo zongquzulwano, kwaye zatshatyalaliswa okanye zonakaliswa ngexesha le-Ukraine, Sudan, Gaza kunye nezinye. iingxaki. Thina kuluntu lwenzululwazi kufuneka sicinge ngokudala iimeko ezivumela ukuba isayensi iphile kwaye iphumelele. ”

Peter Gluckman, uMongameli weBhunga lezeNzululwazi lamazwe ngamazwe

Ukukhusela iNzululwazi ngamaxesha eNgxaki

IBhunga lezeNzululwazi laMazwe ngaMazwe. (Februwari 2024). Ukukhusela iNzululwazi ngamaxesha eNgxaki. https://council.science/publications/protecting-science-in-times-of-crisis INGXELO: 10.24948 / 2024.01

Iphepha elipheleleyo Isishwankathelo sebhunga

Indulula iseti esebenzayo yamanyathelo abambekayo, alandela izigaba zokusabela kobuntu, enzelwe ukuba ziphunyezwe ngokudibeneyo ngabona bakwindawo igqwesileyo kuluntu nabucala kuluntu kwi-ecosystem yezenzululwazi yamazwe ngamazwe. Ikwachonge indlela izikhokelo zemigaqo-nkqubo esele zikho zinokuphuculwa, kubandakanywa izilungiso ezithile kwisivumelwano sangoku samazwe ngamazwe kunye nemimiselo.

Inani langoku leembacu kunye noososayensi abafudukayo banokuqikelelwa kwi-100,000 kwihlabathi liphela. Nangona kunjalo, iindlela zethu zokuphendula zithetha nje isisombululo sexeshana kwiqhezu lelo nani. Ngexesha apho ihlabathi lifuna ngokukhawuleza ulwazi oluvela kuzo zonke iindawo zehlabathi ukujongana nemingeni yehlabathi, asinako ngokudibeneyo ukuphulukana nayo yonke loo nto yenzululwazi kunye notyalo-mali lwehlabathi kuphando.

“Ngolu papasho lutsha, iZiko leSayensi iFutures linqwenela ukuvala umsantsa obalulekileyo kwiingxoxo ezingokhuseleko lwezazinzulu nenzululwazi ngexesha leentlekele. Uphononongo luneenkcukacha zokhetho lwe-ajenda yomgaqo-nkqubo osebenza ngakumbi wamazwe amaninzi, kunye nezikhokelo zezenzo amaziko ezenzululwazi anokuqalisa ukusebenzisana kuzo ngoko nangoko”

Mathieu Denis, intloko yeZiko leSayensi iFutures yeBhunga lezeNzululwazi laMazwe ngaMazwe

Ithetha ngeUNESCO Iingcebiso ze-2017 kwiSayensi kunye noPhando lwezeNzululwazi, iphepha libonelela ngeembono ezinokunceda ukubumba ukubonisana okuzayo kwiinkqubo zesayensi yehlabathi kunye nesizwe malunga nendlela yokwenza isincomo se-UNESCO 2017.


Izibonelelo ezongezelelweyo: Infographics kunye nevidiyo

Ukukhapha iphepha yiseti ye-infographics kunye nevidiyo ephilileyo ukubonisa izenzo ezinokuthi zithathwe luluntu lwesayensi kunye nabachaphazelekayo abafanelekileyo ngexesha ngalinye lezigaba ezintathu zempendulo yobuntu. Ezi mathiriyeli zinelayisensi phantsi kweCC BY-NC-SA. Ukhululekile ukwabelana, ukulungelelanisa nokusebenzisa ezi zixhobo ngeenjongo ezingezizo ezorhwebo.


Dlala ividiyo

Ifowuni yesenzo

I-ISC ikhuthaza amaziko enzululwazi ngamazwe ngamazwe, oorhulumente, amaziko emfundo, iziseko, kunye noluntu olubanzi lwezenzululwazi ukuba lwamkele iingcebiso ezichazwe "Ukukhusela iSayensi ngamaxesha eNgxaki". Ngokwenjenjalo, sinokuba negalelo kwinkqubo yenzululwazi ekwaziyo ukumelana nemeko, esabelayo, nelungiselelweyo ekwaziyo ukumelana nocelomngeni lwenkulungwane yama-21.

? Yabelana ngelizwi kwaye uhlanganyele nathi kwiinzame zethu zokwakha icandelo lezesayensi elomeleleyo ngakumbi. umxokozelo Izixhobo zethu zosasazo kunye nezixhobo zokwandisa kwaye ubone ukuba unganceda njani.


Iziphumo eziphambili

Iziphumo eziphambili zeli phepha zicwangciswe ngokuhambelana nezigaba zempendulo yobuntu: ukukhusela kunye nokulungiselela (isigaba sangaphambili sengxaki), khusela (isigaba sokuphendula ingxaki), kunye nokwakha kwakhona (isigaba se-post-crisis). Isishwankathelo sezona ziphumo ziphambili zinikwe ngezantsi:

Uthintelo kunye nokulungela (isigaba sangaphambi kwentlekele)

  1. Ukuqinisa inkxaso yenzululwazi ngomgaqo-nkqubo kunye nezikhokelo zezenzo ezikhusela okanye eziphucula inkxaso-mali, ukufikelela kunye nonxibelelwano; ezi zinceda ukwakha inkxaso yesayensi kunye nokunciphisa ukubakho kunye nefuthe lokuhlaselwa kwezopolitiko, amaphulo e-disinformation okanye ukuncitshiswa kwenkxaso-mali.
  2. Ukuphucula uthungelwano lwenzululwazi lobuqu nolweziko olukhoyo phambi kokuba kubekho ingxaki yokwandisa ukomelela kunye nokulungela kwabantu kunye namaziko ngokufanayo.
  3. Uqhawulo lonxibelelwano phakathi kwabenzi bezigqibo bezemfundo nenzululwazi kunye neengcali ezisebenza emngciphekweni kwandisa ukubakho kweentlekele ezichaphazela iinkqubo zesayensi.
  4. Uluntu lwezenzululwazi luyasokola ukuguqulela ubuchule balo kuvavanyo lomngcipheko kwiindlela ezicwangcisiweyo ngakumbi kwiingozi ezijongene necandelo ngokwalo. Imiqobo yenkqubo nenkcubeko inciphisa amandla obunkokeli obusebenzayo, ucwangciso kunye nokwenza izigqibo.
  5. Izazinzulu kufuneka zibandakanyeke ekufumaneni igranti kunye nolawulo ukwakha iinkqubo zesayensi ezomelela ngakumbi, ngakumbi apho zibona imingcipheko ebalulekileyo kwicandelo elingahoywanga.

Khusela (inqanaba lokuphendula ingxaki)

  1. Umanyano lokuxhasa abo bachatshazelwe yintlekele lukhona. Imigangatho yehlabathi eqikelelwayo ngakumbi kunye neendlela zokwabelana ngolwazi ezibandakanya amazwi asekuhlaleni ziyimfuneko ukunceda abadlali besayensi ukuba bahlangabezane neemfuno zabo bachaphazelekayo.
  2. IDigitization ivumela ukongamela kwedatha, ukushukumiseka okukhulu kunye nokuphendula okubhetyebhetye ngakumbi kwintlekele. Ukugcinwa ngokukhuselekileyo nokuhlangulwa koovimba kuqinisekisa ukuqhubeka kwezemfundo, inkcubeko nembali.
  3. Ngexesha lentlekele enkulu, imali kawonke-wonke isoloko ijikelwa kwizinto eziphambili ngaphandle kwenzululwazi. Oku kubeka imivuzo, izibonelelo zophando kunye nezinye iintlobo zenkxaso yesayensi emngciphekweni. Iindlela ezizezinye, eziguquguqukayo zenkxaso-mali ziyafuneka ukuvala ezi zikhewu.
  4. Inkqubo eguquguqukayo kunye neemodeli zenkxaso-mali ezenza utshintsho kwindawo, kunye nokuthatha inxaxheba okude kunye nomntu, kunceda izazinzulu ukuba ziqhubeke nomsebenzi wazo, kwaye zenze 'ukujikeleza kwengqondo'.

Yakha kwakhona (isigaba sasemva kwentlekele)

  1. Ukuqinisekisa ukuba inzululwazi kunye nophando zizinto eziphambili kwizicwangciso zokubuyisela kwakhona kuya kukhawulezisa ukuhlanganiswa kolwazi oluluncedo, ukuqinisekisa ukuqeqeshwa kweengcali zasekuhlaleni kunye neeprofesa, kunye nokuxhasa uxolelwaniso kunye nemvakalelo yokuba ngumntu. Ubudlelwane bezenzululwazi bamazwe ngamazwe kunye namacandelo ahlukeneyo bunokuba nendima ebalulekileyo ekucwangciseni emva kwentlekele kunye nokubiza intsebenziswano nabadlali bophuhliso.
  2. Inkuthazo yobuchwephesha kwisayensi inika inkuthazo encinci kwizazinzulu kunye namaziko ukuba athathe inxaxheba kwintsebenziswano yasemva kwentlekele egxile ekomelezeni amandla okanye eneenjongo ezingezizo ezenzululwazi ngokuthe gca.
  3. Xa imibono kunye nezinto ezinomdla zilungelelaniswa phakathi kwabadlali basekhaya nabamazwe ngamazwe, kukho ithuba lohlengahlengiso emva kwentlekele kunye nenguqu. Izazinzulu zendawo kufuneka zibandakanyeke ekubumbeni ukubuyiswa. Inokunceda ukuphepha ukunyanzeliswa kweemodeli zangaphandle kwiindawo zenzululwazi zasekhaya kunye neenkqubo zesayensi.
  4. Isigaba sokwakha ngokutsha sidala ithuba lokuqhubela phambili i-ajenda yesayensi evulekileyo kwaye, kwinkqubo, ixhasa ukufunyanwa kwakhona kwezazinzulu ezichaphazelekayo ngokuhlanganiswa okukhulu kuthungelwano lwamazwe ngamazwe kunye nokufikelela ngokufanelekileyo kumaqonga enzululwazi, izixhobo kunye nobuchwepheshe.

Iziphumo ezivela kumsebenzi wethu ukuza kuthi ga ngoku zicebisa ukuba rhoqo, impendulo yoluntu lwezenzululwazi kwingxaki ihlala ingalungelelaniswa, i-ad hoc, iyasebenza kwaye ayiphelelanga. Ngokuthatha indlela ekhawulezileyo, yehlabathi kunye necandelo ngokubanzi ekwakheni ukomelela kwecandelo lezenzululwazi, umzekelo ngokusebenzisa inkqubo-sikhokelo yomgaqo-nkqubo omtsha, sinokuqonda ixabiso lemali kunye nentlalontle kwisayensi kunye noluntu olubanzi.


Umfanekiso weMyuziyam yeSizwe yaseBrazil ngu AllisonGinadaio on Unsplash.