IBhunga lezeNzululwazi laMazwe ngaMazwe kunye neLungu lalo, uMbutho waseTshayina weNzululwazi kunye neTekhnoloji (NGOKUGQIBELA), ngokubambisana ne indalo, baye basungula uchungechunge olutsha lwe-podcast enamacandelo amathandathu oluphonononga ukuvela komhlaba wemisebenzi yophando. Kulo lonke uchungechunge, abaphandi bokuqala kunye nabaphakathi bancokola noososayensi abakhulu, ukwabelana ngamava okukhula, intsebenziswano, kunye nokomelela ebusweni benguqu ekhawulezayo.
Isiqendu samva nje se-podcast yeBhunga leSayensi yeHlabathi sihlola impilo yengqondo kunye nokuphila kakuhle kwabaphandi abakwiminyaka yokuqala nephakathi yomsebenzi. Intatheli yeSayensi u-Izzie Clarke uthetha noLori Foster, uMongameli we-International Association of Applied Psychology (IAAP), kunye noYensi Flores Bueso, uSihlalo-kunye we-Global Young Academy (GYA), malunga nendlela iikhontrakthi eziyingozi, ukhuphiswano, kunye nemithombo enqongopheleyo ekuchaphazela ngayo ukomelela kwabaphandi kunye nemveliso. Babethelela ukuba ukukhathalela impilo-ntle yezazinzulu akupheleli nje ekuboniseni ubuntu kodwa kubalulekile kwikamva lenzululwazi.
Kwingxoxo, babiza iindawo zophando ezixabisa intsebenziswano, ukubandakanywa, kunye nokhuseleko lwengqondo. Babongoza amaziko ukuba aqaphele iindlela ezahlukeneyo zamakhondo emisebenzi, avuze intsebenziswano yexesha elide kwiziphumo zexeshana elifutshane, kwaye abonelele ngengcebiso eyomeleleyo kunye nothungelwano loontanga.
Izzie Clarke: 00:01
Molweni kwaye wamkelekile kule podcast enikezelwe ngentsebenziswano kunye neBhunga lezeNzululwazi laMazwe ngaMazwe, ngenkxaso yoMbutho waseTshayina weNzululwazi kunye neTekhnoloji. Ndiyintatheli yesayensi u-Izzie Clarke.
Ikamva lenzululwazi lixhomekeke kwintlalo-ntle yabaphandi beminyaka yokuqala ukuya kwaphakathi, ukuba bazive bexhaswa kwindawo yabo yokusebenzela ukuze ngentsebenziswano amasimi abo aqhubeke nokuvela. Kodwa ngenkxaso-mali kunye neemfuno zopapasho, ukukhankanya ezimbalwa, oko kunokwenzeka njani kwaye yintoni enye efunekayo ukuxhasa abaphandi ngengqondo?
Ukunceda ukuphendula le mibuzo ibalulekileyo, ndidityaniswe nguYensi Flores Bueso, usihlalo weGlobal Young Academy, kunye neMarie Curie Career. Fellow kwiziko loYilo lweProtheyini kunye neziko loPhando loMhlaza kwiKholeji yaseYunivesithi yaseCork.
Yensi Flores Bueso: 00:51
Molo, Izzie.
Izzie Clarke: 00:52
Kwaye uLori Foster, uMongameli we-International Association of Applied Psychology kunye noNjingalwazi we-Psychology yoMbutho kwiYunivesithi yaseNorth Carolina State.
Lori Foster: 01:04
Molo, Izzie. Kuhle ukuba lapha.
Izzie Clarke: 01:06
Ewe, ndicinga ukuba incoko yanamhlanje ibalulekile. Sithetha ngempilo yengqondo kunye nokuba sempilweni. Ke, masiqale ngombuzo wenu nobabini. Kutheni le nto kufuneka sicinge ngokutsha ukomelela kwi-ecosystem yophando, ngakumbi xa kufikwa kubaphandi bokuqala kunye nabaphakathi?
Lori Foster: 01:22
Ngokuqinisekileyo. Ndicinga ukuba sithetha ngendlela yokuthintela izinto ezifana nokudinwa, indlela yokukhuthaza ukomelela nokuchuma. Kwaye ndicinga ukuba ndinempendulo ezimbini. Ke, enye yinto nje yobuntu ukuyenza. Kufuneka sizihoye kwaye kufuneka sikhathalelane. Kwaye emva koko uphendule inani lesibini, ukuba sifuna ityala leshishini, yinto elungileyo ukuyenza ngokwembono yenkqubela phambili yesayensi yethu. Ukuba sikwi-ikhosistim kwaye sitshisa ezinye zezibonelelo zethu, ngoko asizukwazi ukugcina ukukhula kunye nemveliso kulo mxokomelwano wendalo.
Yensi Flores Bueso: 01:56
Ndivumelana noLori. Inzululwazi iya kuxhamla kwiinkqubo zenzululwazi ezinokunceda ukukhuthaza izakhono ezahlukeneyo kunye neempawu ezahlukeneyo kunye namandla anawo wonke umphandi. Kwaye ukutshiswa, okanye olu khuphiswano lwe-hyper, andiqondi ukuba lunceda ezinye iimpawu zabaphandi abathile kuba, ekupheleni kosuku, isayensi, yenziwa ngamaqela. Udinga le ndibaniselwano yezakhono ezahlukeneyo kunye namandla ukuze wakhe iqela eliqinileyo kwisayensi.
Izzie Clarke: 02:28
Lori, unokuthi zeziphi ezinye zeengcinezelo abajongana nazo abaphandi bexesha langaphambili naphakathi?
Lori Foster: 02:35
Ewe, enkosi Izzie. Kwaye ndiza kuba nomdla kakhulu kwimbono kaYensi koku, ngokunjalo, kuba ukwinqanaba lomsebenzi wangaphambili kunam. Kodwa inokuba ngumthwalo womsebenzi, ngakumbi kumxholo wezinye iingcinezelo zobomi ezinokuthi ziqhubeke. Oko kunokuba yiyo nantoni na ukusuka ekuhlawuleni imali mboleko yabafundi ukuya ekukhuliseni usapho, ukwakha inethiwekhi yakho yokuncokola kunye namaqela omhlobo wakho kunye nazo zonke ezo zinto ... ukugcina umsebenzi wakho womzimba kunye nokuzilolonga, ukulala ngokwaneleyo. Ke, zonke ezo zinto zinokuba yimiba, ukongeza kwimozulu okanye inkcubeko yendawo yokusebenza, akunjalo? Kwaye siza kubona ukuguquguquka okuthile apho. Kodwa kwabaninzi, abaphandi bokuqala naphakathi, yinto yokwenyani enokuba ngumqobo.
Izzie Clarke: 03:22
Kwaye Yensi, ukuba uyakuvuyela ukuthetha ngale nto, ngaba ukhe wahlangabezana noxinzelelo lokufumana inkxaso-mali okanye upapasho okanye nantoni na efana naleyo enokuthi ibe nefuthe kwimpilo-ntle yakho kweli nqanaba lomsebenzi wakho?
Yensi Flores Bueso: 03:35
Ewe, ngakumbi uvela kuMazantsi eHlabathi, apho kukho izixhobo ezincinci ezikhoyo, kuya kufuneka ukhuphisane ngakumbi ukuze ufumane amathuba ambalwa akhoyo. Abantu abanamathuba amancinci basengozini. Okwangoku, iinkqubo zangoku, into abayivavanyayo ngamathuba kunokuba nobuchule. Ngoko, oku kuye kwabuchaphazela ngokuqinisekileyo ubomi bam.
NakuMntla weGlobal, abaphandi bahlala kwimekobume ethile. Iikhontrakthi zidla ngokuba zezokwexeshana kwaye imivuzo iphantsi kakhulu kumanqanaba okuqala, kwaye kukho ukungakhuseleki okuninzi kokuza kwenzeka ngokulandelayo.
Kufuneka ukhuphisane ngenkxaso-mali okanye izikhundla eziza kukuvumela ukuba uqhubele phambili nomsebenzi wakho. Emva koko usoloko uvelisa kakhulu kwaye oko kubangela ukutshiswa okanye, kwimeko yam yobuqu, ndingatsho ukuba ngokuqinisekileyo kuthatha ixesha lam elininzi. Inokuchaphazela impilo yakho, ubuthongo bakho, umzekelo, kwaye ukuba umfazi, umzekelo, unentsapho, kuya kuba nzima kakhulu.
Izzie Clarke: 04:42
Kwakhona kuninzi ekufuneka kuthathelwe kuso ukongeza kumsebenzi wezemfundo kunye nophando, nto leyo ngokwayo ingumsebenzi onzima ngaphezulu kwazo zonke ezinye izinto onokuthi ukhuphisane nazo. Ngoko ke, ngezo zihlandlo zoxinezeleko, ngaba kukho nantoni na okanye nabani na oye wakunceda wafumana ulungelelwano okanye uxolo ngaloo maxesha anzima ngakumbi?
Yensi Flores Bueso: 05:05
Ewe. Ewe, ndingatsho enye, abacebisi. Ndibe nethamsanqa lokuxhaswa ngabacebisi bam abathe, phakathi kwezibonelelo, umzekelo, bandinika isivumelwano seenyanga ezimbalwa ukuze ndincede ndingaphangeli iinyanga ezimbini okanye ezintathu, nto leyo iyingozi kakhulu kum kuba i-visa yam ixhomekeke kumsebenzi wam.
Emva koko oontanga bam, umzekelo, ndinethamsanqa ukuba ndijoyine i-Global Young Academy (GYA) kuba ndiyakwazi ukusebenzisana nabantu abahlukeneyo abavela kwihlabathi jikelele kwaye ndive iimbono zabo, kunye nokundiva. Kwaye enye into, ndabandakanyeka kwinto ebizwa ngokuba yi-Coalition for Advancing Research Assessments. Ezi zinto zandinika ithemba nenjongo. Ijolise ekutshintsheni indlela esivavanya ngayo abaphandi ukuba benze indawo kunye nendawo yazo zonke iintlobo zeminikelo, hayi iimpapasho kuphela.
Izzie Clarke: 05:55
Kwaye ndiyaqikelela ukuba ibuyela kwinto obuyithetha ngaphambili malunga nokuba neentlobo ezahlukeneyo zamandla kunye nezakhono kwiqela lakho, ngokunjalo, kunye nokwabelana ngaloo nto noontanga bakho.
Ke, uLori, ngokwembono yesayensi yezengqondo, zeziphi ezinye zeempawu eziqhelekileyo nezinokuthi zingahoywa zokudinwa okanye ukuxinezeleka kwengqondo kwiindawo zophando?
Lori Foster: 06:15
Ewe, bendiyixabisa kakhulu into ebithethwa nguYensi apho malunga nokujoyina imibutho, ukujoyina imibutho. Kuba, kumbuzo wakho, Izzie, ndicinga ukuba enye yezo mpawu inokuba kukurhoxa. Ukuba ubona umntu oqala ukuzihlukanisa kancinci, ukurhoxa, ukuthanda izinto ngokugqibeleleyo, ukugxeka, ukuphazamiseka ngokweemvakalelo, ukuhla kokufuna ukwazi, izinto ezinje zinokuba ngumqondiso kwaye ziyingxaki.
Kwaye abanye bethu banethamsanqa ngokwaneleyo lokujoyina ilebhu engavelisi nje kuphela kodwa inika inkxaso, kwaye abanye bethu abanakho. Kwaye ke yintoni? Wenza ntoni xa ungekho kwindawo eziva ikhuselekile ngokwasengqondweni okanye inenkcubeko enemveliso nexhasayo, zombini?
Kwaye into endiyifumeneyo, ngakumbi xa ndijonge ngasemva kufana nento ethethwa nguYensi kukuba ukujoyina imibutho, imibutho, imibutho yobuchwephesha, kuthetha ilizwe elihle kuba lizalisekise zombini iimfuno. Yayiyindlela yokuphuhlisa inethiwekhi, igalelo ngobungcali kwaye ndandisenza abahlobo kwaye ndifumana abantu abanomdla ofanayo. Kwaye ndiye ndafumanisa ukuba ikwathatha amanqanaba ahlukeneyo omsebenzi ukuba ujoyina umbutho ochanekileyo okanye ukhethe ezifanelekileyo. Ngoko ke, ndifuna ukugxininisa naloo ngongoma ibalulekileyo.
Izzie Clarke: 07:32
Ukuba umphulaphuli ubona ukuba umntu asebenza naye uyasokola okanye bona ngokwabo baziva ngathi izinto ziya zisiba ninzi, kufuneka benze ntoni?
Lori Foster: 07:41
Ngokuqinisekileyo ukuba umntu usemngciphekweni okanye wenzakalise yena okanye abanye, kubalulekile ukufuna uncedo ngokukhawuleza. Ukuba yinto engenye ngaphandle kwalapho uqala khona ukuziva ngathi ukugxeka kuyangena, uqala ukuziva udiniwe, ukungabikho kokufezekiswa kwam njengokuba andiziva ngathi ndiwenza kakuhle umsebenzi wam, andiziva ngathi ndenza nantoni na efanelekileyo…
Ukuba ubona ezo mpawu zakuqala zokudinwa zingena, inokuba ingena kwaye enye, iyenza iqheleke xa sithetha ngayo nabanye abantu abanje, Hey, kujongeka ngathi uyasokola? Ngaba uyafuna ukuthetha kancinci malunga nokuba kuqhubeka ntoni? Elo nqanaba lenkxaso yentlalo yethu, ukwakha kwezinye zezicwangciso ebesixoxa ngazo, kunokuhamba umgama omde.
Yensi, ndinomdla wokwazi ukuba ucinga ntoni kumava akho obuqu.
Yensi Flores Bueso: 08:29
Ewe, inkxaso yoontanga isoloko ibaluleke kakhulu. Njengelungu lelebhu, izinto ezilula ezifana, masiyokuphunga ikofu kwaye sincokole. Ukunxibelelana nje kwaye uzama nje ukuphazamisa kwinto ekuyiyo kuba loo mntu ugxininise kakhulu emsebenzini, kunokunceda nje ingqondo ukuba iqale ngokutsha okanye into enjalo. Kwakhona ndifumanisa ukuba kum, ukwenza umthambo nokunxibelelana nendalo kuye kwandinceda kakhulu.
Lori Foster: 08:59
Ewe, umthambo, indalo, ukulala, isondlo… asinakuqikelela ukuba zibaluleke kangakanani na ezo. Siyazi malunga neenzuzo zengqondo zokubulela, ukuthatha ikhefu ngokwenene, ukuthatha inyathelo emva kwaye uthi, yintoni endinombulelo ngayo? Ndinombulelo kubani? Kwaye nokubhala loo nto, nokuba awuzange uyibonise nakubani na, siyazi ukuba oku kunokuba neempembelelo ezilungileyo kuthi, umntu ngamnye. Kwaye kunjalo, ukuba wabelana ngayo, ke ineempembelelo ezilungileyo kumntu onombulelo ngaye.
Izzie Clarke: 09:27
Ewe. Unaloo nto engqondweni, amaziko ophando angenza ntoni ngokwahlukileyo ukuxhasa iindlela ezinempilo nezizinzileyo zekhondo lomsebenzi, ngakumbi kubaphandi bokuqala kunye nabaphakathi? Yensi, uyafuna ukuyiqala le nto?
Yensi Flores Bueso: 09:39
Ewe. Ewe, ndicinga ukuba ukuba amaziko aqala ukuqaphela ukuba akukho bukhulu bufanayo, kuya kuba luncedo kumakhondo omsebenzi ukuba iiyunivesithi zingathatheli ingqalelo kuphela uvavanyo olwahlukileyo lwezikhundla, kodwa zikwaqonde ukuba kule mihla inzululwazi yenziwa ziiprofayili ezahlukeneyo. Akukho nanye indlela eqinileyo kwiziko lemfundo. Kukho ezinye iindima ezinokubandakanywa.
Umzekelo, kuya kubaluleka ngakumbi ukuba nabaphathi bedatha, abaphathi beprojekthi kunye nabanxibelelanisi besayensi, okanye abadibanisa uphando olwenziwa yiyunivesithi kubaqulunqi bemigaqo-nkqubo. Kwaye zonke ezi ndima zibalulekile kwaye zibaluleke kakhulu kwinkqubo yenzululwazi. Kwaye, ngoku, azisoloko zikho.
Izzie Clarke: 10:26
Ewe. Kwaye Lori, ucinga ntoni ngaloo nto?
Lori Foster: 10:29
Ewe, into yokuqala endiya kukhuthaza amaziko ukuba ayenze kukuqinisekisa ukuba ubume bemivuzo yabo buhambelana nombono omde. Ukuba imibutho inethemba lemveliso yexesha elide, intsebenziswano, ukusungula izinto ezintsha, ubuchule bokuyila, yiloo nto abayifunayo ukuyivuza. Amaxesha amaninzi, balukhuphiswano oluvuzayo, impumelelo yexesha elifutshane, upapasho olukhawulezayo kunye nabaninzi kangangoko unokukufumana.
Okwesibini, kukho into ebizwa ngokuba yimodeli yeeMfuno zeMisebenzi-yeZibonelelo. Kwaye Yensi, ubukhe wandicinga ngale ncoko namhlanje. Ke, sinokucinga ngokubanzi malunga nokuba zeziphi iimfuno zeendima kwaye zeziphi izibonelelo? Kwaye ezo mfuno zingaba zizo zombini ezi mfuno ngokubhekiselele ekufumaneni izibonelelo, iimfuno ngokubhekiselele kushicilelo okanye iimfuno zabantu onazo kwilabhu yakho nakwindawo okungqongileyo.
Kwaye ke zeziphi izibonelelo, usebenzisa igama elithi Yensi ngaphambili, ukuhlangabezana nezo mfuno? Kwaye ezo zinokuba yimithombo yangaphakathi, inokuba yimithombo yangaphandle, kodwa ijonge ngokwenene ukuqinisekisa ukuba abaphandi bethu bokuqala kunye naphakathi-career banezibonelelo ngaphandle nangaphakathi ezifunekayo ukuhlangabezana nezo mfuno.
Kwaye ke into yesithathu neyokugqibela endiya kuthi ukuphendula kule mhlawumbi ngaphantsi kwinqanaba leziko kwaye ngaphezulu kwinqanaba lebhu, kukudala ukuba imeko-bume ekhuselekileyo ngokwasengqondweni. Leyo yimeko ebeyichaza uYensi, apho ilungu ngalinye leqela lingadlala ngamandla abo, apho bangoyikiyo ukufumana okanye ukohlwaywa ngokucinga ngaphandle kwebhokisi.
Izzie Clarke: 11:56
Kwaye ke leliphi icebiso eninokuthi nilinike nobabini kubaphandi bokuqala naphakathi abasokolayo, ngakumbi kwiindawo zophando ezinokhuphiswano okanye ezingaxhaswa ngemali? Yensi, ucinga ntoni?
Yensi Flores Bueso: 12:10
Ndingathi ukuba abafumani nkxaso kwiilebhu zabo okanye kwisangqa esincinci, bajonge phambili eyunivesithi, kwaye ukuba akunjalo, baye kwezinye iindawo zoluntu ukuze bafumane le nkxaso. Kukho amathuba amaninzi. Izakhono esizifumanayo kuphando nazo zigqithiselwa kakhulu.
Izzie Clarke: 12:32
Kwaye uLori?
Lori Foster: 12:33
Ukuqala, ndingathi yazi nje ukuba awuwedwa. Ukuba uyatsala nzima, akuwedwa. Abaninzi, ukuba asingabo bonke, abantu badlula kumanqanaba ahlukeneyo omsebenzi wabo. Ayingobuthathaka. Kwaye ke ndizakongeza izinto ezimbini ezisebenzayo. Enye kugxininiso kwinto engaphakathi kolawulo lwakho, imikhwa yakho, iinqobo ezisemgangathweni zakho, imida yakho. Kwaye ke ndingaphinda ndithi ukulandelela impumelelo encinci kuba, kule meko, idla ngokuba sisibonelelo esikhulu esivakala ngathi siphumelele okanye upapasho, kodwa kuthatha ixesha elide. Kwaye ke yaphule loo nto, bhiyozela kwaye ulandele ezo mpumelelo zincinci.
Izzie Clarke: 13:08
Ewe, ilula kodwa iyasebenza. Ndinibulela kakhulu nobabini ngokundidibanisa nam namhlanje. Ukuba ungumphandi wangethuba okanye ophakathi kwaye ufuna ukuba yinxalenye yoluntu, joyina iForam yeBhunga lezeNzululwazi yaMazwe ngaMazwe yezazinzulu ezisakhasayo.
Tyelela iwebhsayithi ibhunga.inzululwazi/iforum. Ndingu-Izzie Clarke kwaye kwixesha elizayo siza kube sixoxa ngeenzuzo zesayensi ezivela ngaphaya kweelabhoratri zemfundo kunye namaziko. Kude kubengoko.
isikhanyeli
Ulwazi, izimvo kunye neengcebiso ezivezwe kwiiblogi zethu zeendwendwe zezo zabantu ngabanye abanegalelo kwaye azibonisi ngokuyimfuneko ixabiso kunye neenkolelo zeBhunga leSayensi yeHlabathi.