Ukutolikwa kwe-ISC 'ngelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwisayensi' inika isakhelo esicacileyo sokuqonda ilungelo lenzululwazi, igxininisa ukusetyenziswa kwayo kuphando, umgaqo-nkqubo, kunye nokufikelela kwihlabathi jikelele kulwazi lwenzululwazi. Icacisa izibophelelo, amathuba, kunye noxanduva lokuqinisekisa ufikelelo jikelele kwisayensi, ukukhuthaza iingxoxo zehlabathi ukubumba ikamva elibandakanyayo nelizinzileyo.
Ukuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi (efinyeziweyo 'kwilungelo lenzululwazi') lilungelo lomntu wonke, kodwa ukuqonda nokusetyenziswa kweli lungelo kube yingxaki. Izibophelelo zelizwe malunga nelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwinzululwazi ziye zatyeshelwa, ngelixa iimpembelelo zenzululwazi - kuquka ubukho obusisiseko beli lungelo - zihlala zingananzwa luluntu lwenzululwazi yehlabathi.
Izinto ezibalulekileyo kwinzululwazi kunye nojongano lomgaqo-nkqubo wesayensi zihlala zingaqondwa kakuhle kwaye zingaphuhliswanga ngokwaneleyo. Oku kuquka imbono yenzululwazi njengenxalenye yenkcubeko yoluntu, ukubaluleka kwemfundo kunye nokufikelela kwinzululwazi njengelungelo lomntu, uxanduva lokukhusela abavelisi bolwazi kunye nokuveliswa kolwazi, kunye nomnqweno wokufikelela ngokwenene kwihlabathi jikelele kusetyenziso kunye no. iinzuzo zesayensi.
Utoliko lwe-ISC lucacisa ukuba lithetha ukuthini 'ilungelo lesayensi', kwaye liya kuyibumba njani inkqubo yenzululwazi, kunye nokusetyenziswa kolwazi oluveliswayo.
Ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwinzululwazi sisikhokelo esiqhelekileyo esisicela umngeni ukuba sithathele ingqalelo ukuba amalungelo ethu afanele ukuba yintoni na ekuzibandakanyeni nasekusebenziseni inzululwazi. Oku kuthungelana nee-ISC's Imigaqo yeNkululeko kunye noxanduva lweNzululwazi, esisikhuthaza ukuba sicinge ngeemeko-inkululeko emele ikhuselwe kunye noxanduva oluya kugcinwa - eyenza inkqubela phambili yesayensi yophuhliso loluntu olunoxolo noluzinzileyo. Ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwinzululwazi lingqinelana nale Migaqo ngokumisela iminqweno efanelekileyo yamalungelo kunye nenkululeko, ngeli lixa ilungelelaniswa noxanduva kunye nemida.
Yomibini le migaqo ibalulekile kumbono we-ISC inzululwazi njengeGlobal Public Good, ebeka inzululwazi njenge luncedo ubutyebi ekufuneka bufikeleleke ngokukhululekileyo nangokusisigxina kwaye bufumaneke kuye nabani na.
Ngaphandle kokukhusela usetyenziso lwenzululwazi olukhululekileyo nolunoxanduva, kwaye ngaphandle kokuqondwa jikelele kwelungelo lokuthatha inxaxheba nokuzuza kwinzululwazi, lo mbono wendima engundoqo yesayensi kuluntu awunakufezekiswa. Njengoko intlonipho yenkululeko yenzululwazi kunye nokuthobela uxanduva lwezenzululwazi lusehla kwihlabathi jikelele, uluntu lwehlabathi lwenzululwazi lujongene noxinzelelo olumandla lokujongana nokuphindaphinda, ukuhlangana, kunye nezisongelo ezikhoyo ezijongene noluntu lwethu.
Ke ngoko, ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi kufuneka liqondwe ngokuthe rhoqo njengelungelo lomntu wonke elinjalo.
IBhunga lezeNzululwazi laMazwe ngaMazwe likholelwa ukuba kukho ilungelo lomntu jikelele lokuthatha inxaxheba kwaye lonwabele iinzuzo zenzululwazi, kwanokuba luxanduva loorhulumente ukudala nokugcina amathuba abemi okusebenzisa eli lungelo.
Eli lungelo lithatha ilungelo lolwazi olusisiseko lwenzululwazi, kunye nelungelo lemfundo yenzululwazi, uqeqesho kunye nokuthantamisa.
I-ISC ibona oku kuchazwa kwelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi njengoxwebhu oluphilayo. Ikhokelwe yiKomiti yeNkululeko kunye noxanduva lweNzululwazi, ubulungu be-ISC bunethuba lokuzibandakanya rhoqo ukuqinisekisa ukuba umsebenzi wethu uhlala ufanelekile.
Ukutolikwa kwe-ISC ngelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwinzululwazi kuphakamisa ukuqondwa kokubaluleka kweli lungelo - kunye nezibophelelo malunga nalo - kuzo zonke iindawo zenzululwazi, amalungelo oluntu kunye nemigaqo-nkqubo. Utoliko lwe-ISC lujolise ekukhuthazeni iingxoxo ezibanzi kunye negalelo ekuphuhlisweni okuqhubekayo kwelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi ngeendlela eziya kunceda bonke abantu kuyo yonke indawo.
ILungelo lokuThatha iNxaxheba kunye nokuNgenelwa kwiNzululwazi
Khuphela kwaye uprinte ipowusta yethu malunga nokutolika kwe-ISC ngelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi. Xhasa uthumo lwe-ISC lokuphakamisa ulwazi ngokulubonisa e-ofisini yakho, elebhu, okanye kwigumbi lokufundela, kwaye wabelane ngalo noogxa bakho kunye noluntu.
Ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwinzululwazi (esingisele kuwo onke amalungelo, amalungelo, kunye nezibophelelo ezinxulumene nesayensi) kuqwalaselwa ngokufutshane kwiSiqendu 27 Isibhengezo soMhlaba soLuntu (UDHR, 1948), nakwiGatya le-15 le Umnqophiso wamanye amazwe kumalungelo ezoqoqosho, ezentlalo kunye neNkcubeko (ICESCR, 1966), kodwa akukho nalinye kula maxwebhu anika ingqwalasela enkulu malunga nobungakanani belungelo, imida yalo, kunye nezibophelelo kulo. Ezi, nangona kunjalo, zixoxwa ngokubanzi kwi 'Inkcazo ngokubanzi No. 25 kwinqaku le-15: isayensi kunye namalungelo ezoqoqosho, ezentlalo kunye nezenkcubeko '(2020). Into esiyidingayo ngoku kukucaciswa okuthe kratya kwelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwinzululwazi kunye nokusebenza kwayo okubonakalayo kwindlela inzululwazi eyenziwa ngayo kunye nendlela ulwazi lwenzululwazi olusetyenziswa ngayo.
La manqaku engcaciso anika ulwazi olongezelelweyo kwicandelo ngalinye le-ISC yokutolikwa kwelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwinzululwazi, ecacisa ngokuqiqayo emva kokubandakanywa kwazo, kunye neempembelelo zabo ekusebenzeni kwenzululwazi kunye nokusetyenziswa kolwazi lwezenzululwazi.
Isikhokelo sokutolika kwe-ISC
Khuphela isikhokeloSiyakumema ukuba wabelane ngeengcinga zakho malunga nokutolikwa kwe-ISC ngelungelo lokuthatha inxaxheba kwaye uxhamle kwisayensi. Le toliko yenzelwe ukukhuthaza ingxoxo ebanzi kwaye ibe negalelo kuphuhliso lwayo oluqhubekayo ukuze kuxhamle wonke umntu. Ingxelo yakho iya kunceda ekuqinisekiseni ukuba izimvo ezahlukeneyo zibumba eli nyathelo.
Iimpendulo kuluhlu lwemibuzo ziya kunceda kwakhona i-ISC ichonge iipateni kunye neendlela ezibonwa ngayo le ngcaciso, ngaphakathi nangaphaya kobulungu bethu. Oku kuya kusivumela ukuba silinganise ukuqhelana, iindawo eziphambili zomdla, kunye nokukhokela isenzo sexesha elizayo.
Ukuba unikezela ngeenkcukacha zoqhagamshelwano, ziya kusetyenziselwa kuphela ukuhlaziywa kwintsebenziswano kunye neziganeko ezizayo. Iimpendulo ezisetyenziswe kuhlalutyo lweenkcukacha-manani aziyi kuchazwa.
Iphepha lemibuzo lengxelo
Ngayo nayiphi na imibuzo, qhagamshelana nomkhokheli weprojekthi Vivi Stavrou.
Urhulumente waseNew Zealand uye waxhasa ngokusebenzayo i-CFRS ukususela ngo-2016. Le nkxaso yahlaziywa ngesisa ngo-2019, kunye neSebe lezoShishino, i-Innovation kunye neNgqesho, exhasa i-CFRS nge-CFRS Special Advisor Gustav Kessel, esekelwe eRoyal Society Te Apārangi, kunye noGqr Roger Ridley. , uMlawuli weeNgcebiso zeNgcali kunye nokuSebenza, iRoyal Society Te Apārangi.