sayina

ILungelo lokuThatha iNxaxheba kunye nokuNgenelwa kwiNzululwazi

Isimo: Iyaqhubeka
Yehlela

Ukutolikwa kwe-ISC 'ngelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwisayensi' inika isakhelo esicacileyo sokuqonda ilungelo lenzululwazi, igxininisa ukusetyenziswa kwayo kuphando, umgaqo-nkqubo, kunye nokufikelela kwihlabathi jikelele kulwazi lwenzululwazi. Icacisa izibophelelo, amathuba, kunye noxanduva lokuqinisekisa ufikelelo jikelele kwisayensi, ukukhuthaza iingxoxo zehlabathi ukubumba ikamva elibandakanyayo nelizinzileyo.

imvelaphi

Ukuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi (efinyeziweyo 'kwilungelo lenzululwazi') lilungelo lomntu wonke, kodwa ukuqonda nokusetyenziswa kweli lungelo kube yingxaki. Izibophelelo zelizwe malunga nelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwinzululwazi ziye zatyeshelwa, ngelixa iimpembelelo zenzululwazi - kuquka ubukho obusisiseko beli lungelo - zihlala zingananzwa luluntu lwenzululwazi yehlabathi.

Izinto ezibalulekileyo kwinzululwazi kunye nojongano lomgaqo-nkqubo wesayensi zihlala zingaqondwa kakuhle kwaye zingaphuhliswanga ngokwaneleyo. Oku kuquka imbono yenzululwazi njengenxalenye yenkcubeko yoluntu, ukubaluleka kwemfundo kunye nokufikelela kwinzululwazi njengelungelo lomntu, uxanduva lokukhusela abavelisi bolwazi kunye nokuveliswa kolwazi, kunye nomnqweno wokufikelela ngokwenene kwihlabathi jikelele kusetyenziso kunye no. iinzuzo zesayensi.

Utoliko lwe-ISC lucacisa ukuba lithetha ukuthini 'ilungelo lesayensi', kwaye liya kuyibumba njani inkqubo yenzululwazi, kunye nokusetyenziswa kolwazi oluveliswayo.

Ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwinzululwazi sisikhokelo esiqhelekileyo esisicela umngeni ukuba sithathele ingqalelo ukuba amalungelo ethu afanele ukuba yintoni na ekuzibandakanyeni nasekusebenziseni inzululwazi. Oku kuthungelana nee-ISC's Imigaqo yeNkululeko kunye noxanduva lweNzululwazi, esisikhuthaza ukuba sicinge ngeemeko-inkululeko emele ikhuselwe kunye noxanduva oluya kugcinwa - eyenza inkqubela phambili yesayensi yophuhliso loluntu olunoxolo noluzinzileyo. Ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwinzululwazi lingqinelana nale Migaqo ngokumisela iminqweno efanelekileyo yamalungelo kunye nenkululeko, ngeli lixa ilungelelaniswa noxanduva kunye nemida.

Yomibini le migaqo ibalulekile kumbono we-ISC inzululwazi njengeGlobal Public Good, ebeka inzululwazi njenge luncedo ubutyebi ekufuneka bufikeleleke ngokukhululekileyo nangokusisigxina kwaye bufumaneke kuye nabani na.

Ngaphandle kokukhusela usetyenziso lwenzululwazi olukhululekileyo nolunoxanduva, kwaye ngaphandle kokuqondwa jikelele kwelungelo lokuthatha inxaxheba nokuzuza kwinzululwazi, lo mbono wendima engundoqo yesayensi kuluntu awunakufezekiswa. Njengoko intlonipho yenkululeko yenzululwazi kunye nokuthobela uxanduva lwezenzululwazi lusehla kwihlabathi jikelele, uluntu lwehlabathi lwenzululwazi lujongene noxinzelelo olumandla lokujongana nokuphindaphinda, ukuhlangana, kunye nezisongelo ezikhoyo ezijongene noluntu lwethu.

Ke ngoko, ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi kufuneka liqondwe ngokuthe rhoqo njengelungelo lomntu wonke elinjalo.


ILungelo lokuThatha iNxaxheba kunye nokuNgenelwa kwiNzululwazi

IBhunga lezeNzululwazi laMazwe ngaMazwe likholelwa ukuba kukho ilungelo lomntu jikelele lokuthatha inxaxheba kwaye lonwabele iinzuzo zenzululwazi, kwanokuba luxanduva loorhulumente ukudala nokugcina amathuba abemi okusebenzisa eli lungelo.

Ilungelo lokuthatha inxaxheba kwisayensi

Eli lungelo lithatha ilungelo lolwazi olusisiseko lwenzululwazi, kunye nelungelo lemfundo yenzululwazi, uqeqesho kunye nokuthantamisa.

  1. Ilungelo lokuthatha inxaxheba ekuveliseni iintlobo ngeentlobo zolwazi ngokuphononongwa kweziganeko zendalo kunye nezentlalo kusetyenziswa iindlela zethiyori, zokuqwalasela, zovavanyo, nezohlahlelo ukwazisa nokuvavanya iimodeli ezikhoyo nezintsha, iingqikelelo, iingqikelelo kunye neembono ezinganyanzelwanga zii-ajenda zopolitiko okanye iinkqubo zeenkolelo.
  2. Ilungelo lokucela umngeni kulwazi olusekiweyo malunga neziganeko zendalo kunye nezentlalo xa uvelisa kwaye unxibelelana neemodeli ezintsha, izinto eziqikelelwayo, iingqikelelo kunye neengcinga, kunye nokusetyenziswa olu lwazi okanye olunokuthi lubekwe kuzo.
  3. Ilungelo lokusebenzisana kunye nokubandakanyeka kwingxoxo yenzululwazi kunye nophando kwimida yesizwe, yezopolitiko, yengingqi kunye neminye.
  4. Ilungelo lokunxibelelana ngeziphumo ezilungileyo nezingalunganga.
  5. Ilungelo lokuseka imibutho nemibutho yobungcali.
  6. Ilungelo lokuthethelela ukusetyenziswa kwenzululwazi ngoxanduva.

Ilungelo lokonwabela iinzuzo zenzululwazi

  1. Ilungelo lokungakhutshelwa ngaphandle kwiinzuzo zenzululwazi ngenxa yocalucalulo olungekho sikweni olusekelwe kubuhlanga, ubuzwe, imvelaphi yobuhlanga, ulwimi, isini, ubunikazi besini, amandla okwenza inzala, ukukhetha isini, ubudala, isiphene, uluvo lwezopolitiko, okanye inkolelo yonqulo.
  2. Ilungelo lokufikelela ngokulinganayo kulwazi, idatha, kunye nezinye izibonelelo eziyimfuneko ukomeleza ulwazi lwenzululwazi, ukufundisa kunye nophando.
  3. Ilungelo lokusebenzisa ulwazi lwenzululwazi kuphuhliso lwetekhnoloji ukuze kulungelwe uluntu kunye neplanethi.

I-ISC ibona oku kuchazwa kwelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi njengoxwebhu oluphilayo. Ikhokelwe yiKomiti yeNkululeko kunye noxanduva lweNzululwazi, ubulungu be-ISC bunethuba lokuzibandakanya rhoqo ukuqinisekisa ukuba umsebenzi wethu uhlala ufanelekile.

Ukutolikwa kwe-ISC ngelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwinzululwazi kuphakamisa ukuqondwa kokubaluleka kweli lungelo - kunye nezibophelelo malunga nalo - kuzo zonke iindawo zenzululwazi, amalungelo oluntu kunye nemigaqo-nkqubo. Utoliko lwe-ISC lujolise ekukhuthazeni iingxoxo ezibanzi kunye negalelo ekuphuhlisweni okuqhubekayo kwelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi ngeendlela eziya kunceda bonke abantu kuyo yonke indawo.

ILungelo lokuThatha iNxaxheba kunye nokuNgenelwa kwiNzululwazi

Khuphela kwaye uprinte ipowusta yethu malunga nokutolika kwe-ISC ngelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi. Xhasa uthumo lwe-ISC lokuphakamisa ulwazi ngokulubonisa e-ofisini yakho, elebhu, okanye kwigumbi lokufundela, kwaye wabelane ngalo noogxa bakho kunye noluntu.


Ukuqonda ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwisayensi: isikhokelo sokutolika kwe-ISC

Ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwinzululwazi (esingisele kuwo onke amalungelo, amalungelo, kunye nezibophelelo ezinxulumene nesayensi) kuqwalaselwa ngokufutshane kwiSiqendu 27 Isibhengezo soMhlaba soLuntu (UDHR, 1948), nakwiGatya le-15 le Umnqophiso wamanye amazwe kumalungelo ezoqoqosho, ezentlalo kunye neNkcubeko (ICESCR, 1966), kodwa akukho nalinye kula maxwebhu anika ingqwalasela enkulu malunga nobungakanani belungelo, imida yalo, kunye nezibophelelo kulo. Ezi, nangona kunjalo, zixoxwa ngokubanzi kwi 'Inkcazo ngokubanzi No. 25 kwinqaku le-15: isayensi kunye namalungelo ezoqoqosho, ezentlalo kunye nezenkcubeko '(2020). Into esiyidingayo ngoku kukucaciswa okuthe kratya kwelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwinzululwazi kunye nokusebenza kwayo okubonakalayo kwindlela inzululwazi eyenziwa ngayo kunye nendlela ulwazi lwenzululwazi olusetyenziswa ngayo.

La manqaku engcaciso anika ulwazi olongezelelweyo kwicandelo ngalinye le-ISC yokutolikwa kwelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwinzululwazi, ecacisa ngokuqiqayo emva kokubandakanywa kwazo, kunye neempembelelo zabo ekusebenzeni kwenzululwazi kunye nokusetyenziswa kolwazi lwezenzululwazi.

Isikhokelo sokutolika kwe-ISC

Khuphela isikhokelo

Umbuzo

Siyakumema ukuba wabelane ngeengcinga zakho malunga nokutolikwa kwe-ISC ngelungelo lokuthatha inxaxheba kwaye uxhamle kwisayensi. Le toliko yenzelwe ukukhuthaza ingxoxo ebanzi kwaye ibe negalelo kuphuhliso lwayo oluqhubekayo ukuze kuxhamle wonke umntu. Ingxelo yakho iya kunceda ekuqinisekiseni ukuba izimvo ezahlukeneyo zibumba eli nyathelo.

Iimpendulo kuluhlu lwemibuzo ziya kunceda kwakhona i-ISC ichonge iipateni kunye neendlela ezibonwa ngayo le ngcaciso, ngaphakathi nangaphaya kobulungu bethu. Oku kuya kusivumela ukuba silinganise ukuqhelana, iindawo eziphambili zomdla, kunye nokukhokela isenzo sexesha elizayo.

Ukuba unikezela ngeenkcukacha zoqhagamshelwano, ziya kusetyenziselwa kuphela ukuhlaziywa kwintsebenziswano kunye neziganeko ezizayo. Iimpendulo ezisetyenziswe kuhlalutyo lweenkcukacha-manani aziyi kuchazwa.

Iphepha lemibuzo lengxelo

Ithini imvelaphi yakho yobungcali?
Ubungcali/ Ukuziphatha
Yeyiphi eyona ichanekileyo ekuchazayo isini sakho?
Le datha iqokelelwa kuphela ngenjongo yeenkcukacha-manani zophando
Ngaba ubusazi ngaphambili ngelungelo lokuthatha inxaxheba kwaye uxhamle kwisayensi?
Ukuba kunjalo, ngaba ingqwalasela malunga nelungelo lokuthatha inxaxheba kwaye uxhamle kwizinto zesayensi kuphando lwakho okanye emsebenzini?
Ucinga ukuba urhulumente wakho kufuneka enze ngakumbi ukuxhasa eli lungelo?
Ngaba ucinga ukuba i-ISC yokutolika ilungelo ibalulekile kuwe ngabanye?
Nceda, shiya igama lakho ukuba ungathanda ukuhlala unxibelelana neCFRS malunga nephulo lethu ngasekunene lokuthatha inxaxheba kwaye uxhamle kwisayensi.
Nceda, shiya i-imeyile yakho ukuba ungathanda ukuhlala unxibelelana ne-CFRS malunga nephulo lethu elinelungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuzuza kwisayensi.

Iqela leprojekthi

Ngayo nayiphi na imibuzo, qhagamshelana nomkhokheli weprojekthi Vivi Stavrou.

Urhulumente waseNew Zealand uye waxhasa ngokusebenzayo i-CFRS ukususela ngo-2016. Le nkxaso yahlaziywa ngesisa ngo-2019, kunye neSebe lezoShishino, i-Innovation kunye neNgqesho, exhasa i-CFRS nge-CFRS Special Advisor Gustav Kessel, esekelwe eRoyal Society Te Apārangi, kunye noGqr Roger Ridley. , uMlawuli weeNgcebiso zeNgcali kunye nokuSebenza, iRoyal Society Te Apārangi. 

Gustav Kessel Gustav Kessel

Gustav Kessel

Umcebisi oKhethekileyo

IBhunga lezeNzululwazi laMazwe ngaMazwe

Gustav Kessel

Iindaba zamva Jonga zonke

blog
30 Disemba 2025 - 5 imiz efundwayo

Ukwakhiwa kokuthembana kwisayensi kunye nokuqonda ixabiso layo kuluntu

Funda nzulu Funda ngakumbi malunga nokwakhiwa kokuthembana kwisayensi kunye nokuqonda ixabiso layo kuluntu
blog
29 Disemba 2025 - 7 imiz efundwayo

Ukuthembana kuxhomekeke ekuvulelekeni koluntu malunga nendlela isayensi esetyenziswa ngayo

Funda nzulu Funda ngakumbi malunga nokuthembana kuxhomekeke ekuvulelekeni koluntu malunga nendlela isayensi esetyenziswa ngayo
blog
16 Disemba 2025 - 10 imiz efundwayo

Ukwakha kwakhona ukuthembana kwisayensi akunakuxhomekeka ekuqinisekiseni kuphela

Funda nzulu Funda okungakumbi malunga nokwakha kwakhona ukuthembana kwisayensi akunakuxhomekeka ekucengeni kuphela

Iziganeko ezizayo kunye nezidlulileyo

Usosayensi obhinqileyo kwintlanganiso iziganeko
11 Juni 2025

Ilungelo lokuthatha inxaxheba kunye nokuxhamla kwisayensi

Funda nzulu Funda ngakumbi malunga Ilungelo lokuthatha inxaxheba kwaye uzuze kwisayensi

Bhalisela iincwadana zethu

Bhalisa kwi Ngenyanga ye-ISC ukufumana uhlaziyo oluphambili oluvela kwi-ISC kunye noluntu olubanzi lwezenzululwazi, kwaye ujonge iileta zethu zeendaba ezikhethekileyo kwi-Open Science, iZizwe eziManyeneyo, kunye nokunye.

amaza