Joyina i Umbutho wasebukhosini weTe Aparangi nge-3 kaDisemba 2025 malunga noluhlu olubanzi ingxoxo yephaneli malunga nezoyikiso ezininzi kwimfezeko yesayensi kwihlabathi liphela, ukuba zinokulungiswa njani, kunye nendawo yeNew Zealand kumxholo wehlabathi.
Inzululwazi namhlanje ijongene nemingeni emininzi:
- Inkululeko yenzululwazi neyezemfundo iyehla kwihlabathi jikelele njengoko ingcamango echasene nesayensi ingena koorhulumente abaninzi behlabathi.
- Izibophelelo zikarhulumente malunga nokwenza inzululwazi njengelungelo lomntu zihlala zingahoywa.
- Ukuziphatha ngokungakhathali kwezenzululwazi kunye nolawulo lwazo zonke iintlobo zijongela phantsi ngakumbi inzululwazi ngaphakathi.
- Uluhlu lweemfazwe kunye neentlekele ezihlutha ihlabathi italente yenzululwazi egcinwe zizizwe zonke ziyakhula unyaka nonyaka.
Kanye ngelo xesha xa inkqubela yenzululwazi kwezinye zezoyikiso ezikhoyo eluntwini ingxamiseke kakhulu, inzululwazi ngokwayo iphantsi koxinzelelo olungaphezulu mhlawumbi kunanini na ngaphambili. Ngoko ke, yintoni enokwenziwa?
Igqiza liza kuxoxa ngezoyikiso ezininzi kwimfezeko yenzululwazi kwihlabathi jikelele, libonisa izithethi eziziingcali zeendwendwe ezivela kwiBhunga lezeNzululwazi laMazwe ngaMazwe (ISC) IKomiti yeNkululeko kunye noxanduva kwiNzululwazi.
Abathethi
- UMarcia Barbosa nguSekela-Mongameli weBhunga leNzululwazi yeZizwe ngeZizwe (ISC) weNkululeko kunye noxanduva lweNzululwazi. Uyingcali yefiziksi kunye nerector kwiYunivesithi yaseRio Grande do Sul, eBrazil, ingcaphephe yomgaqo-nkqubo wesayensi kunye nommeli owaziwayo kwihlabathi jikelele wokulingana ngokwesini kwisayensi.
- Robert French ngowayesakuba yiJaji eyiNtloko yaseOstreliya nowayesakuba yiNgqonyela yeDyunivesithi yaseNtshona Australia.
- UKarly Kehoe ubandakanyeke kakhulu kwiprojekthi ye-ISC yeSayensi ngexesha leNgxaki malunga nezisongelo ezijongene nezazinzulu kunye nezifundiswa ngamaxesha emfazwe. UnguNjingalwazi wezeMbali, kwiYunivesithi yaseSaint Mary, eCanada.
- Krushil Watene, uNjingalwazi oNxibeleleyo weNzululwazi kwiDyunivesithi yaseAuckland, uthungela kunye ubudlelwane phakathi kwenzululwazi kunye neenkqubo zolwazi lweMveli, ngakumbi i-mātauranga Māori.
Iphaneli iya kukhokelwa kwincoko ngu Dacia Herbulock, uMlawuli we-Science Media Centre New Zealand.
Malunga neKomiti ye-ISC yeNkululeko kunye noxanduva lweNzululwazi
IKomiti ibeka esweni iintsingiselo ezinxulumene nenzululwazi kunye nenkululeko yezemfundo kwihlabathi jikelele, icebisa i-ISC ngeengxelo ezisemthethweni kunye nezikhundla, kwaye ithethelela Imigaqo yeNkululeko kunye noxanduva lweNzululwazi. IKomiti ikwabandakanyeka kwiiprojekthi ezinkulu ekudibaneni kwenzululwazi, amalungelo oluntu, kunye nefilosofi, efana nengcaciso yamva nje ye-ISC. ILungelo lokuThatha iNxaxheba kunye nokuNgenelwa kwiNzululwazi.
Ifoto ngu USulthan Auliya on Unsplash