sayina

Ukudibanisa isayensi nolawulo eLatin America naseCaribbean

I-ISC RFP-LAC, kunye ne-CEPAL, basebenzisana ukuqinisa iingcebiso zesayensi yomthetho kunye nolawulo olulindelekileyo.

Kuyo yonke iLatin America kunye neCaribbean, iipalamente zijongene nomngeni onzima ngakumbi wokujongana notshintsho olukhawulezileyo lwetekhnoloji, iimpembelelo zemozulu kunye notshintsho lwabantu. Ukuze kujongwane nale miba ingaphaya kwemida, abenzi bezigqibo bafuna ulwazi olusekelwe kubungqina olufike ngexesha, oludlula ungxamiseko lwezopolitiko lwemihla ngemihla.

Kwinyathelo lokukhuthaza idiplomacy yesayensi yengingqi, Comisión Económica para América Latina y el Caribe (CEPAL) sele iwamkele ngokusesikweni IBhunga leSayensi yeHlabathi leeNdawo eziPhambili zeSithili saseLatin America naseCaribbean (ISC RFP-LAC) njengeqabane elinobuchule le I-Red de las Comisiones de Futuro Parlamentarias, CEPAL (Inethiwekhi yeeKomishini zexesha elizayo zePalamente) iqonga lengingqi elizinikele ekufakeni uhlalutyo oluza kwenzeka kwixesha elide ekwenzeni izigqibo zomthetho kulo lonke elaseMelika.

Le manyano igxininisa ukuzibophelela okwabelwana ngako ekwakheni amandla eziko, ukufaka umbono weenkqubo zomthetho kunye nokuphucula ulawulo olulindelekileyo kulo lonke eli candelo.

Ukwandisa unxibelelwano lwesayensi-nkqubo neParlAmericas

Intsebenziswano ne-CEPAL yakhelwe ngqo kwimpumelelo ye-ISC regional focal point legislative consultation pilot eyaphuhliswa kunye neParlAmericas phakathi kowama-2025 nowama-2026. Eli phulo laseka unxibelelwano oluthe ngqo, lomntu nomntu oludibanisa amalungu epalamente avela kulo lonke elaseMelika kunye ne-ISC Regional. Uluhlu lweeNgcali kwisayensi yendalo neyentlalo. Ngokubonelela ngeengxelo zesayensi ezikhawulezileyo nezilungiselelweyo ngexesha leefestile ezibalulekileyo zomthetho, le projekthi ibonise indlela ukungenelela kwesayensi okukhawulezayo okunokuvala ngayo umsantsa phakathi kobungqina bezemfundo kunye nokwenza izigqibo zepalamente.

Ukuphucula isakhelo sepalamente esihlala sihleli sesayensi

Isiseko esiphambili salo mzamo wengingqi ngumsebenzi oqhubekayo eColombia. Ngesicwangciso esixhaswa ngabameli bomthetho uJennifer Pedraza, uDavid Racero kunye noGuido Echeverri, iColombia iqhubela phambili iProjekthi Ley No. 081 ka-2025 ukuze imisele ngokusisigxina Comisión Legal para la Ciencia, Tecnología, Innovación y Estudios de Futuro (iKhomishini yoMthetho yeSayensi, iTekhnoloji, uBuchule kunye neZifundo zeXesha elizayo) ngaphakathi kwiCongress.

Ukuze kuqaliswe eli phulo, i-Colombian Academy of Exact, Physical and Natural Sciences (ACCEFYN), ngokubambisana ne-regional focal point, ihlanganise iNational Directory of Experts, ibandakanya oososayensi abangama-70 kumaqela asixhenxe asebenzayo. Ezi ngcali okwangoku zigqibezela iinkcazo ezisixhenxe zomgaqo-nkqubo ezijongene ne-megatrends zehlabathi, kubandakanya ubukrelekrele bokwenziwa, utshintsho lwedijithali, utshintsho lwemozulu kunye notshintsho lwabantu, ukuze zinikezelwe ngokusesikweni kwi-Colombian Congress kunye ne-Executive Branch.

Le modeli isebenza njengoyilo lokujonga kwakhona kunye nokudibanisa nezinye iipalamente zengingqi, kuquka iChile, iUruguay kunye neDominican Republic.

Izinto eziphambili ezibalulekileyo kwintsebenziswano yengingqi

Intsebenziswano edibeneyo phakathi kwe-CEPAL kunye ne-ISC RFP-LAC iya kugxila kwiinkalo ezintathu zeqhinga:

  • Iingcebiso zomthetho ezisekelwe kubungqina: Ukwandisa iimodeli zesayensi zokulamla phakathi komntu nomntu kuzo zonke iipalamente zengingqi ukuze kubonelelwe ngenkxaso ekhawulezileyo ngexesha leengxoxo ezisebenzayo zomthetho.
  • Uqeqesho lokwakha amandla kunye nokuqonda kwangaphambili: Ukusebenzisana namaqonga eengingqi kunye nezitulo zezemfundo ukubonelela ngoqeqesho olukhethekileyo kulawulo olulindelekileyo, ukubona kwangaphambili isicwangciso kunye notshintsho lwabantu kubacebisi bepalamente.
  • Uncedo lobugcisa olujoliswe kulo kwi-megatrends: Ukuvuselela amaqela asebenzayo akhethekileyo ukuxhasa izakhelo zomthetho ezisandula ukwenziwa, ezinje ngolawulo lobukrelekrele bokwenziwa kunye nokwamkelwa kobuchwepheshe bokuziphatha, obulungiselelwe izicelo ezithile zelizwe (umz., umthetho we-AI ozayo waseParaguay).

Ukhangele phambili

Njengoko iParliamentary Future Commissions Network ilungiselela INkomfa yesiThathu yeNgingqi yeeKomishini zePalamente zexesha elizayo, eququzelelwe yi-CEPAL kunye neParlAmericas, i-ISC RFP-LAC iyaqhubeka nokuxhasa intsebenziswano yesayensi evulelekileyo, ebandakanya wonke umntu nelinganayo. Kwindawo ephambili yengingqi, ukuqinisekisa ukuba izigqibo zomthetho zisekelwe kubungqina besayensi obuvakalayo kuseyimfuneko ebalulekileyo yophuhliso oluzinzileyo kunye nokuqina kwentando yesininzi kulo lonke elaseLatin America naseCaribbean.

Funda i isibhengezo esisemthethweni kwi-CEPAL Portal.


Ifoto ngu Carolina Gomes on Unsplash

Hlala usexesheni ngencwadana zethu